Polskie prawo a uprawnienia prywatnych detektywów

Licencjonowany detektyw, prowadzący legalne działania, musi ograniczyć się do narzędzi, które zaoferował mu polski ustawodawca. Przekraczanie narzuconych granic, czyny nieetyczne w świetle polskiego prawa, a w końcu czynności nielegalne, mogą być uznane za przestępstwo, co nie tylko naraża detektywa na konsekwencje, lecz może stanowić podstawę do zakwestionowania wiarygodności ewentualnych materiałów, które zostały zebrane niezgodnie z prawem. 

Zanim zacznie się śledztwo…

Podobnie do sytuacji adwokatów, detektywi potrzebują odpowiednich uprawnień, żeby ich działalność nabrała formalnego charakteru. Usługi detektywistyczne może zatem świadczyć wyłącznie osoba posiadająca uprawnienia wymagane przez ustawę – obecnie jest to licencja detektywistyczna, wydawana przez komendantów wojewódzkich policji. Oprócz tego wymagane jest zarejestrowanie działalności gospodarczej oraz opłacenie ubezpieczenia OC. Po spełnieniu tych wszystkich warunków – detektyw może zacząć legalną pracę. 

Uprawnienia detektywów

Treść ustawy już na samym początku zastrzega, że działalność prywatnych detektywów nie może w żaden sposób naruszać przestrzeni działań zarezerwowanych dla organów ścigania. Ponadto, co jest także istotne z punktu widzenia klienta, detektyw ma ustawowy obowiązek zgłoszenia wykrytego przestępstwa w toku prowadzonych czynności. Równie ważne jest to, że detektyw musi poinformować organ prowadzący sprawę karną, jeżeli klient zawiera umowę na usługi z nią związane. Każdy przejaw aktywności detektywa musi wynikać z wyraźnego zlecenia klienta, udokumentowanego odpowiednią umową. Ustawa definiuje te czynności jako m.in. ewidencjonowanie zgromadzonych informacji o osobach, aktywach, nieruchomościach i zdarzeniach. W praktyce oznacza to więc, że zakres możliwości agencji detektywistycznych jest zogniskowany na poszukiwaniach osób zaginionych lub ukrywających się oraz rozwiązywania spraw gospodarczych w sektorze prywatnym. 

Wytwory dzisiejszej popkultury mieszają aż nadto działalność prywatnych detektywów z uprawnieniami państwowych organów egzekwujących prawo. Między bajki należy włożyć historie o nowoczesnym sprzęcie wykorzystywanym przez prywatnych detektywów. Ustawa bowiem surowo zabrania używania m.in. lokalizatorów GPS oraz podsłuchów, które są zarezerwowane dla wybranych służb. Detektywi są także objęci tajemnicą, jeżeli chodzi o źródła informacji i szczegóły prowadzonych spraw. Prywatni śledczy ponoszą pełną odpowiedzialność za swoje czyny, a każdemu klientowi przysługuje prawo do dochodzenia swoich roszczeń przed sądem, w momencie stwierdzenia nieprawidłowości albo powoływania się na niezgodne z prawdą informacje. Detektyw jest nareszcie zobligowany do ochrony danych osobowych, dlatego po zakończeniu każdego śledztwa, albo w przypadku nieodebrania raportów przez klienta, wszystkie materiały podlegają procedurze bezpiecznego zniszczenia. 

Wybrane usługi w praktyce, czyli detektyw jednak potrafi

W obliczu tych wszystkich obostrzeń i zakazów mogłoby się wydawać, że detektywi nie mogą tak naprawdę za wiele zdziałać. Oczywiście, że trudno wymagać, aby prywatna agencja prowadziła poważne śledztwa, utrudniając przy tym pracę prokuraturze lub policji, lecz istnieje długa lista sytuacji, w których to właśnie organy prawa wykazują nad wyraz dużą opieszałość. Motywacją działań detektywa są oczywiście pieniądze, a do tego należy mieć na względzie, że ilość spraw w przeliczeniu na jednego prywatnego detektywa jest stosunkowo niewielka. W przypadku organów budżetowych, które muszą wykonywać zróżnicowane działania, podejmowanie czynności w błahych sprawach jest nieopłacalne. Oznacza to więc, że prywatna agencja detektywistyczna lepiej poradzi sobie z prywatnymi konfliktami, kradzieżami albo kłopotami z odzyskaniem długów. 

Największą popularnością cieszą się usługi związane z tzw. wywiadem gospodarczym. To działania stricte prywatne, a więc żaden publiczny organ nie przeprowadzi takiej ekspertyzy dla prywatnego podmiotu. Wywiad gospodarczy to nic innego jak zebranie informacji na temat konkurencji firmy, potencjalnego wspólnika albo kontrahenta. Oczywiście informacje te nie będą dotyczyły prywatnych niuansów z życia prezesów innych firm, ale np. sytuacji finansowej przedsiębiorstwa albo uczciwości i intencji zarządu. Do tej kategorii dałoby się również zaliczyć dochodzenia wewnątrz firm, czego przykładami są m.in. kradzieże pracowników, sprzedaż poufnych informacji konkurencji, kontrola pracowników na zwolnieniu itd. W poszukiwaniach osób zaginionych detektywi mogą wspomóc działanie policji. Zdarza się jednak tak, że policja odnajdzie osobę zaginioną, ale ta, z różnych powodów, nie życzy sobie przekazania informacji o miejscu pobytu rodzinie. Najczęściej wynika to z trudnej sytuacji majątkowej i unikania wierzycieli. W obliczu takich okoliczności działania detektywów mogą przynieść znacznie lepsze rezultaty. 

Błędne przekonania na temat istoty funkcjonowania tej profesji są źródłem frustracji u wielu potencjalnych klientów. Zawsze warto wiedzieć, czy sprawa, z którą zgłaszamy się do agencji, nie wymyka się spod uprawnień, którymi dysponują prywatni detektywi.